یکشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۶ ۱۲:۳۶:۴۹
نگاهی به تاریخچه نظام پزشکی در ایران دکتر محمدکاظم پورکاظمی- دبیر هیئت مدیره نظام پزشکی رشت و عضـو پیشیـن شـورای عالـی نظام پزشکی کشور
به بهانه برگزاری هفتمین دوره انتخابات نظام پزشکی سراسر کشور در تیرماه96 بر آن شدم تا به منظور آگاهی بیشتر همکاران مروری بر چگونگی شکل گیری این تشکل فراگیر جامعه پزشکی که مصادف با یکصدمین سال فعالیت مجموعه داروسازی در ایران است داشته باشم. این تاریخچه در دو مقطع قبل و بعد از انقلاب از نظرتان خواهد گذشت.

الف: قبل از انقلاب

      در کشور ما واژه نظام پزشکی ، اول بار در سال 1329 هنگام تصویب قانون بهداشت شهری در جهت ساماندهی امر طبابت وارد قوانین ایران شد، در تبصره ماده 3 قانون آمده بود :

      « رسیدگی به تخلفات شغلی غیرجزایی پزشکان از وظایف نظام پزشکی است که درصورت عدم تشکیل نظام پزشکی این وظیفه به عهده شورای عالی بهداشت خواهد بود و آئین نامه آن طبق نظر کمیسیون بهداری و دادگستری تنظیم می شود ».

      در همین سال دکتر جهان شاه صالح که همزمان وزیر بهداری و رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران بود نخستین لایحه 6 ماده ای نظام پزشکی را به مجلس ارائه نمود که با مرگ نخست وزیر وقت (رزم آراء) در اسفند سال 1329 مسکوت ماند.

      در سال 1334 پس از تصویب قانون امور پزشکی و دارویی، باز هم بحث تشکیل نظام پزشکی مطرح شد اما کمیسیون بهداری مجلس، لایحه را ناقص تلقی نمود و آن را تصویب نکرد.

    بالاخره اولین قانون نظام پزشکی سال 1338 در دوران وزارت دکتر عبدالحسین راجی در کابینه دکتر منوچهر اقبال به صورت لایحه تقدیم مجلس شد و سال 1339 توسط مجلسین شورای ملی و سنا در 14 ماده، 9 تبصره و 12 بند به تصویب رسید که اعضاء آن را منحصراً پزشکان و دندانپزشکان تشکیل می دادند و بر اساس ماده 3 آن در مرکز هر شهرستان که لااقل 25 نفر پزشک و دندانپزشک اشتغال داشتند مجاز به تشکیل نظام پزشکی می شدند.

      این قانون عملاً اجرا نشد اما سال 1346 اصلاحاتی در ماده 5 و 12 آن به عمل آمد و اولین انتخابات نظام پزشکی مرکز که عهده دار امور تهران و کشور بود بر اساس آئین نامه تنظیمی وزارت بهداری در سال 1347 انجام گردید و عملاً در سال 1348 با حضور رئیس مجلس شورای ملی و با سخنرانی نخست وزیر وقت افتتاح شد و آقای دکتر منوچهر اقبال که بیشترین رأی را در انتخابات تهران کسب نموده بود به عنوان اولین رئیس نظام پزشکی، ابلاغ خود را از دست شخص اول مملکت دریافت کرد و این سمت را در دو دوره 3 ساله عهده دار شد. متعاقباً انتخابات مراکز استانها و شهرستانهای واجدشرایط یکی پس از دیگری آغاز گردید و در شهرستان رشت اولین انتخابات در خردادماه سال 49 انجام گرفت.

      ریاست نظام پزشکی مرکز در دوره سوم به عهده پروفسور عدل و در دوره چهارم به عهده آقای دکتر ملکی بود.

        این قانون نیز با دو تغییر عمده در سال 1354 بازنگری شد و به 25 ماده و 10 تبصره و 12 بند اصلاح گردید. در ماده 14 این قانون صدور پروانه اشتغال به کار طبابت پزشکان و دندانپزشکان پس از تأیید ارزش تحصیلات آنان توسط وزارت علوم و آموزش عالی، به عهده نظام پزشکی گذاشته شد و همچنین طبق ماده 21 و بر اساس ضرورت، دارندگان درجه دکترا که مجاز به کار آزمایشگاهی بودند طبق آئین نامه ای می توانستند از بین خود یک نفر نماینده برای عضویت در هیئت مدیره نظام پزشکی مرکز انتخاب نمایند. در واقع بین سالهای 1348 تا 1365 ، سازمان نظام پزشکی در پی شش مرحله انتخابات، شش دوره سه ساله را پشت سر گذاشت.

 

ب- بعد از انقلاب:

      قانون سال 1354 نظام پزشکی پس از پیروزی انقلاب در سال 1359 با اصلاح بعضی مواد و حذف بعضی از اختیارات توسط شورای انقلاب و مجلس دچار تغییر شد و در سال1360 پنجمین دوره انتخابات نظام پزشکی و یا به عبارتی اولین انتخابات نظام پزشکی بعد از انقلاب برای یک دوره 3 ساله برگزار شد (63-60) و آقای دکتر عباس شیبانی به عنوان رئیس هیأت مدیره برگزیده شد. ولی با تصویب قانون تأسیس مطب در سال 1360 ، اختیار ماده 14 قانون سال 1354 یعنی صدور پروانه مطب، به وزارت بهداری واگذار گردید و زمزمه اصلاح موادی از قانون نظام پزشکی و الزام دولت جهت تهیه و تنظیم و ارائه لایحه سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران به مجلس، آغاز گردید.

      در یکی از جلسات مهرماه 1363 مجلس شورای اسلامی، شور اول طرح یک فوریتی قانون آغاز شد و در جلسه 1/8/63 با یک فوریت به تصویب رسید. بر اساس مفادی از قانون، رئیس هیأت مدیره با پیشنهاد هیأت مدیره و حکم وزیر بهداری تعیین می شد و همچنین برای اولین بار حضور دکتر داروساز در هیأت مدیره مرکز الزامی شده و ناگزیر ماده 5 و 7 قانون سال 54 مربوط به ترکیب هیأت مدیره و شرایط انتخاب شوندگان با اصلاحاتی علیرغم وجود مخالفان زیاد در مجلس به تصویب رسید.

      ششمین انتخابات و به عبارت دیگر دومین انتخابات نظام پزشکی پس از انقلاب در همین سال با تکیه بر قانون سال 1354 در شرایطی برگزار شد که تعداد پزشکان شهرستانها به نحو چشمگیری افزایش یافته بود و لذا سهم بیشتری را در اداره نظام پزشکی طلب می کردند. به همین خاطر در این دوره (66-63) چهره با اراده ای چون دکتر محمدعلی حفیظی به عنوان رئیس نظام پزشکی معرفی گردید. به دنبال معرفی ایشان، دفتر حقوقی نخست وزیری با عطف توجه به نتایج اعلامی نظام پزشکی از انتخابات برگزار شده، طی نامه ای در تیرماه 64 اعلام نمود، چون طبق مفاد صریح ماده یک اصلاح موادی از قانون نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران مصوب 4/10/63 ترکیب و تعداد اعضاء هیأت مدیره نظام پزشکی مرکز تغییر یافته است، لذا ادامه مدیریت هیأت مدیره فعلی آن سازمان با ترکیب مقرر در قانون سال 1354 وجهه قانونی ندارد زیرا از زمان لازم الاجرا شدن قانون اخیر التصویب وظایف و اختیارات هیأت مدیره نظام پزشکی مرکز، صرفاً می تواند با ترکیب و تعداد اعضایی که قانون گذار معین نموده اعمال گردد. لذا با توجه به مراتب فوق الذکر مقتضی است در اجرای قانون اصلاحی نسبت به انتخاب هیأت مدیره بر اساس ترکیب و تعداد اعضاء مندرج در قانون مزبور اقدام و نتیجه را اعلام فرمایند.

      به طور طبیعی این نامه مورد اعتراض مسئولان وقت نظام پزشکی قرار گرفت و مراتب طی شکوائیه ای با دلایل محکمه پسند به سرپرست بازرسی کشور (آقای محقق داماد) ارسال گردید و در نهایت دلایل ابرازی نظام پزشکی مبنی بر صحت انتخابات انجام شده و عدم شمول قانون اصلاحی به انتخابات انجام شده مورد قبول واقع شد.

      اما با وجود تأیید انتخابات نظام پزشکی توسط مراجع ذیصلاح، حملات علیه نظام پزشکی توسط برخی از مقامات در روزنامه ها از جمله  کتابی از طرف انجمن اسلامی دانشجویان مرکز پزشکی ایران تحت عنوان «جایگاه سازمان نظام پزشکی» حاوی اکاذیبی درباره سازمان انتشار یافت که با وجود دفاعیه های مستدل هیأت مدیره و انعکاس به مقاماتی چون دادستان عمومی تهران، بازرسی کل کشور و ... راه به جائی نبرد و دولت در سال 1365 با توجه به وظیفه تعیین شده در لایحه یک فوریتی مهرماه 63 ، لایحه نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران را تهیه و تقدیم مجلس نمود. با تقدیم این لایحه که بدون کسب نظر مشورتی از نظام پزشکی تهیه شده بود، بحث و  کشمکش بر سر اختیارات و مسئولیت های نظام پزشکی که از سال 1363 آغاز شده بود همچنان ادامه یافت، چرا که در ماده یک آن آمده بود که سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران که در این قانون سازمان نامیده می شود وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می باشد که به منظور تحقق بخشیدن به اهداف مقرر در این قانون تشکیل می گردد، بسیاری از پزشکان و صاحب نظران همین ماده را مغایر با استقلال صنفی نظام پزشکی می دانستند. لذا در پی اعتراضات گسترده مسئولان نظام پزشکی و التهابات پس از انقلاب و سوء تفاهمات، دولت در سال 65 هیأت مدیره نظام پزشکی مرکزی را منحل و آقای دکتر هادی منافی را که به تازگی جای خود را به آقای دکتر علیرضا مرندی سپرده بود به عنوان سرپرست نظام پزشکی مرکز معرفی نمودند و زنده یاد دکتر حفیظی هم به یزد تبعید شد.

نظام پزشکی رشت هم پس از پنج دوره فعالیت در 17/4/64 منحل گردید.

      ابتدا قرار بود که آقای دکتر منافی برای مدت دو ماه سرپرست باشد اما این زمان به 72 ماه کشید. دولت نیز لایحه خود را پس از دو بار ایراد شورای نگهبان به بعضی از مواد از جمله ماده یک آن در سال 66 پس گرفت و آقای دکتر منافی هم در پی مشکلاتی که در بعضی از شهرستانها منجمله مشهد و اصفهان پیش آمده بود، پزشکانی را به صورت انتصابی برای اداره نظام پزشکی های مرکز استان تعیین نمود، در استان گیلان آقای دکتر محمدعلی جوافشانی به این عنوان طی مراسمی با حضور آقای دکتر منافی، امام جمعه و مدیرکل وقت بهداری در محل جامعه داروسازان گیلان معرفی گردیدند. سرپرستی دکتر جوافشانی تا سال 1368 ادامه یافت و پس از ایشان زنده یاد دکتر هدایت اله یزدانی تا انتخابات سال 1370 به این سمت گمارده شد. با پس گرفتن لایحه نظام پزشکی در سال 66 توسط دولت، طرح جدیدی در سال 1369 توسط برخی از نمایندگان مجلس با مشورت دکتر منافی و مشاورین نزدیک وی تهیه و در تاریخ 5/4/1369 به تصویب مجلس رسید و مقرر شد این قانون به مدت پنج سال به صورت آزمایشی به اجراء درآید. این قانون 33 ماده و 34 تبصره داشت و نسبت به قانون قبلی تغییرات زیادی در اهداف و وظایف آن ایجاد شده بود. به عنوان مثال بر اساس ماده 7 آن رئیس کل سازمان یک نفر پزشک پیش بینی شده بود که از بین سه نفر افراد پیشنهادی شورای عالی به رئیس جمهور برای مدت 4 سال با حکم ریاست جمهوری منصوب می گردد و عزل رئیس کل هم به عهده رئیس جمهور بود.

      سرانجام بعد از تصویب طرح پیشنهادی نمایندگان در سال 1369 ، هفتمین انتخابات نظام پزشکی در سال 1370 و به عبارتی اولین انتخابات با قانون آزمایشی جدید در تهران و 52 شهر واجدشرایط به صورت همزمان برگزار گردید و در نهایت آقای دکتر ایرج فاضل به عنوان رئیس کل نظام پزشکی، حکم خود را از دست رئیس جمهور دریافت نمود.

        دور دوم انتخابات با قانون آزمایشی در سال 1375 برگزار گردید و آقای دکتر سید شهاب الدین صدر به عنوان رئیس کل برگزیده شد.

      در این دوره بسیاری از اعضای شورای عالی دوره اول به دلیل عدم تأیید صلاحیت، از راهیابی به دور دوم بازماندند.

      دور سوم انتخابات که همزمان با ورود اصلاح طلبان به مجلس بود در زمستان سال 1379 برگزار گردید و آقای دکتر محمدرضا ظفرقندی به عنوان رئیس کل برگزیده شد و در این دوره اصلاح قانون آزمایشی سال 69 در دستور کار قرار گرفت و با مشارکت نمایندگان مجلس ششم ، طی طرحی در مهرماه 1381 در صحن علنی مجلس مطرح شد. در این طرح اختیارات و وظایف سازمان نظام پزشکی افزایش یافت و اختیار تعیین تعرفه بخش خصوصی به نظام پزشکی واگذار گردید. این طرح پس از تصویب در مجلس ششم با ایرادات شورای نگهبان مواجه شد و با ارجاع به مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب نهایی رسید.

      در انتخابات دور چهارم که در سال 83 برگزار گردید، دکتر شهاب الدین صدر برای بار دوم به عنوان رئیس کل نظام پزشکی انتخاب شد. در این دوره چهار ساله (87-83) سازمان نظام پزشکی با فراز و نشیب هایی مواجه بود که مهمترین آن لغو اختیار نظام پزشکی در تعرفه گذاری خدمات پزشکی بخش خصوصی بود.

      پنجمین انتخابات نظام پزشکی نیز در زمستان 87 در سراسر کشور برگزار شد (91-87) در این دوره نیزآقای دکتر صدر برای دومین بار متوالی و سومین بار متناوب به رئیس کلی نظام پزشکی منصوب شد، شاید بتوان به عنوان تلخ ترین اتفاق صنفی در این دوره به خدشه دار شدن قانون نظام پزشکی و سلب موقت و پنجساله اختیار نظام پزشکی در تعرفه گزاری بخش خصوصی در یکی از بندهای قانون پنجساله توسعه پنجم اشاره نمود که هنوز توفیق پاداری مجدد آن در قانون حاصل نشده است.

      ششمین دور انتخابات نظام پزشکی، چهارم اسفند 91 برگزار گردید (95-91) و پس از شکل گیری ارکان سازمان، مجمع عمومی سازمان در 6/2/92 آقای دکتر علیرضا زالی معاونت نظارت و برنامه ریزی و قائم مقام دکتر صدر را به عنوان رئیس کل معرفی و نامبرده بعد از انتخاب آقای دکتر حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور، ابلاغ خود را از دست وی گرفت.

      به قرار اطلاع انتخابات هفتمین دور نظام پزشکی سراسر کشور در30  تیرماه 96 بر اساس آیین نامه و جدول زمان بندی شده آن برگزار خواهد شد و پس از تشکیل هیئت نظارت و اجرایی در شهرستان های واجد شرایط ، ثبت نام از داوطلبین عضویت در هیأت مدیره آغاز خواهد شد.

آخرین اخبار
در رسانه ها